بررسی آموزش و یادگیری با الگوی پرسشگری

سقراط و پرسشگری

مادر سقراط یک قابله بود و سقراط با تعبیری استعاری، خود را ادامه‌دهنده‏ی شغل مادرش می‏دانست. دو هزار و پانصد سال پیش صدایش در کوچه‏های آتن طنین می‏انداخت که «من حکمت را از شما می‏زایانم!» او می‏اندیشید که همه‏ی انسان‏ها آبستن حقیقت هستند. می‏گفت: «همه‏ی شما حامل باری از حقیقت هستید. من حقیقت را به شما نمی‏آموزانم، بلکه تنها کمک می‏کنم تا با استفاده از قوه‏ی عقل، بار خود را بر زمین بگذارید و آسوده شوید.»

شیوه‏ی سقراط برای زایاندن حقیقت که در آثار شاگردش افلاطون دیده می‌شود، بر پایه‏ی پرسش‏های دیالکتیکی استوار است. این‌ها که شیرین‏ترین کتاب‏های ادبیات فلسفی تاریخ جهان‌اند، مبتنی بر پرسش‏های سقراط و وادار کردن مخاطب به اندیشیدن هستند.

می‏گویند هاتف معبد دلفی، سقراط را داناترین انسان آتن شمرده بود. سقراط در تفسیری شوخ‏طبعانه از این سخن می‏گفت: «من نیز مثل تمامی مردمان آتن نادانم. من تنها یک چیز می‏دانم که وجه تمایز من با همشهریانم است. من می‏دانم که نادانم اما دیگران از نادانی خود بی‏خبرند.»

هر یک از کتاب‏های افلاطون روایتی است از گفت‏وگوی سقراط با یکی از اهالی آتن درباره‏ی موضوعی چون دانش، شجاعت، عشق، خویشتن‏داری، جاودانی روح و… که در آن، سقراط با پرسش‏های پیاپی مخاطب را به نتیجه‏ی مطلوب نزدیک می‏کند. معمولاً گفت‏وگو از این‏جا شروع می‏شود که یکی از مردم آتن سؤالی از سقراط می‏پرسد و سقراط با ذکر این نکته که من جواب سؤالت را نمی‏دانم به کنکاش از راه پرسش و پاسخ می‏پردازد و فرد را اندک اندک به پاسخ نزدیک می‏کند.

گاه طرف بحث فردی مدعی است؛ یکی از سوفسطائیان است که می‏پندارد یا وانمود می‏کند که بر موضوعی آگاه است. سقراط بنا می‏کند به پرسش کردن از فرد مدعی درباره‏ی موضوع بحث و در خلال این کار برملا می‏کند که او در تفکر خود بر خطا بوده ‏است.

امروزه بر ما پوشیده است که از میان کتاب‏های افلاطون کدام‌یک به‌واقع روایت خاطره‏ای از سقراط و کدام‌یک سخنان خود افلاطون هستند که به احترام استادش آن‏ها را به شیوه‏ای داستان‏گونه بر زبان سقراط جاری ساخته‏ است. خوشبختانه مجموعه‏ی کامل این آثار به نثر استاد محمدحسن لطفی به شیوایی به زبان پارسی ترجمه شده و یکی از گنجینه‏های گرانبار زبان پارسی را در خود جای داده ‏است و برای علاقه‏مندان به فلسفه بسیار خواندنی و شیرین است.

در این‏جا بحث ما بر سر شیوه‏ی تألیف افلاطون و روش‏شناسی آموزشی اوست؛ شیوه‏ای که شاید پس از افلاطون بیش از دو هزار سال به فراموشی سپرده شده ‏است. شیوه‏ی خطابه، رساله، تک‏گویی و مونولوگ در آموزش و یاددهی جایگزین روش گفت‏وگو، پرسشگری و دیالوگ افلاطونی و سقراطی شده ‏است.

گفت‏وگوها و پرسشگری سقراطی نتایج چندی در بر دارد که برمی‏شماریم:

  • افزایش تمرکز مخاطب: زمانی که قرار است فردی با پرسش و پاسخ، مطلبی را دریابد، درگیر شدن ذهن او با موضوع بحث تمرکز را افزایش می‏دهد. درواقع پرسش‏های مکرر که مخاطب- اعم از مخاطب حاضر یا خواننده‏ی کتاب- ذهن خود را درگیر آن‏ها می‏بیند و خواه‏ناخواه به پاسخشان می‏اندیشد، مانع از پراکندگی ذهن می‏شوند.

  • افزایش گیرایی: زمانی که تمرکز بیش‏تر شود، گیرایی ذهن نیز بیش‏تر می‏شود. شنونده و خواننده ناگزیر دیگرباره تجربه‏های ذهنی گوینده و مؤلف را تجربه می‏کنند و این به تعبیری یعنی فهمیدن؛ زیرا فهمیدن عبارت است از اندیشیدن به چیزی که مؤلف در زمان نگارش در فکر داشته ‏است.

  • تقویت خودآموزی: همان‏گونه که سقراط اشاره می‏کند، کار او شباهت به کار قابله‏ها و ماماها دارد و دانش را از درون وجود هر فرد می‏زایاند. سقراط به شیوه‏ای هنرمندانه از دادن هر گونه اطلاعات جزمی و قطعی در بحث خود می‏پرهیزد و می‏کوشد تنها با پرسیدن، اطلاعات را از مخاطب بیرون بکشد.

  • بازیابی، پردازش، ذخیره‏سازی: پرسش، ذهن شنونده و خواننده را به کندوکاو در آموخته‏های قبلی وامی‏دارد. عرصه‏ی ذهن از نو درگیر دانسته‏ای می‏شود که فراموش شده بود یا دست‏کم در مرکز توجه نبود. هر توجه دوباره به آموخته‏های قبلی به تحلیل و پردازش مجدد آن‏ها منجر می‏شود و این دانسته بار دیگر با تحلیل و پردازش نوینی ذخیره می‏شود. این یعنی تعمیق و افزایش کیفیت یادگیری.

در طول قرن‏ها کتاب‏های آموزشی مملو از جملات خبری بوده‏اند و ارزش پرسشگری در آموزش به سایه غفلت رفته است. کم نیستند دانش‏آموزانی که مطالعه‏ی درس‌نامه‏های مطول را بر حل کردن تمرین و پاسخ به پرسش‏های درسی ترجیح می‏دهند و غالباً با این توجیه که «من هنوز درس را به طور کامل فرانگرفته‏ام که تمرین کنم» از زیر بار سؤال حل کردن شانه خالی می‏کنند؛ غافل از این‏که تمرین کردن، سؤال حل کردن و خود را آزمودن، نه مرحله‏ی پس از یادگیری که خودِ یادگیری است.

کم نیستند والدین یا حتی مدیران آموزشی که تخصیص وقت و هزینه‏ی دانش‏آموز را برای شنیدن تدریس یک‏طرفه‏ی مدرسان در کلاس، بر صرف وقت او برای پرکاری در حل تمرین ترجیح می‏دهند. حال آن‏که تجربه‏های ما از زندگی روزمره بارها خلاف این نظرات را نشان داده ‏است. هرگز اندیشیده‏ایم که فرزندان ما هرچند در یادگیری آموزه‏های درسی بی‏رغبت، کاهل و ناشکیبا باشند، چه مایه در فراگیری آموزه‏های تکنولوژی، کاربری رایانه و تلفن‏های هوشمند و تکنیک‏های استفاده از شبکه‏های اجتماعی و هم‌چنین یادگیری و به‏خاطرسپاری فنون و اطلاعات ورزشی چابکی و زودآموزی دارند؟

گذشته از جذابیت و زرق و برق خیره‏کننده‏ی تکنولوژی و مفرح بودن فعالیت‏های ورزشی، دلیل ثانوی این تفاوت سطح یادگیری، تفاوت در روش است. در یادگیری کار با رایانه، تلفن هوشمند، اتومبیل و دوچرخه همه به‌سادگی می‏پذیرند که تنها راه یادگیری، درگیری عملی با موضوع است؛ اما زمانی که پای درس به میان می‏آید، بسیاری می‏پندارند قبل از هر پرسشی باید محتوا مکرراً خوانده شود یا به بهترین بیان شنیده شود و به خاطر سپرده شود. غافل از این‌که فراگیری و به‌خاطرسپاری در تمرین کردن است.

در تدوین منابع مطالعاتی آموزشی نیز بیش‏ترین پتانسیل اثرگذاری آموزشی در کتاب‏های تمرین است. توجه به این دسته از کتاب‏های آموزشی و استفاده از ظرفیت‏های آموزشی و یاددهی آن‏ها در سال‏های اخیر در کشور ما بسیار زیاد بوده‏ است. برخلاف تصور گروهی که به «کتاب تست» به دیده‏ی تخفیف و تحقیر می‏نگرند، این رویکرد یکی از نقاط قوت فضای آموزشی است، به شرط آن‏که از این ابزارهای ارزشمند استفاده‏ای درخور به عمل آید.

بررسی آموزش و یادگیری با الگوی پرسشگری
به این مطلب امتیاز دهید

شاید این موارد نیز مورد علاقه شما باشد

اگر این مطلب برایتان مفید بود، آن را با دوستانتان به اشتراک بذارید تا آنها هم از این اطلاعات بهره‌مند شوند.

Telegram Facebook WhatsApp +Google Twitter LinkedIn
کلمات کلیدی : , , , , , , , , , , , , , , , , ,

درباره admin
مرکز تخصصی آموزش کوچینگ ایران - ارائه دهنده خدمات اجرا و آموزش کوچینگ در ایران - *تیمی حرفه ای متشکل از کوچهای استاندارد و مورد تایید و آموزش دیده داخلی و بین المللی به زبان فارسی و انگلیسی *برگزاری دوره های اموزش کوچینگ فردی و سازمانی *اراده دهنده خدمات کوچینگ زندگی و کسب و کار ها به افراد و سازمانها

مطالب بیشتر از همین نویسنده

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

support
هر سوالی دارید مشتاقانه پاسخگو هستیم
تماس با پشتیبانی 8 صبح الی 7 بعد از ظهر | 09198000747
ارسال تیکت برای پشتیبانی
Please Wait
Please Wait