تاب آوری یکی از مهمترین مهارتهایی است که در روزهای سخت خودش را نشان میدهد. وقتی برنامهها به هم میریزند، رابطهای تمام میشود، در کار شکست میخوریم، با بحران مالی روبهرو میشویم یا اتفاقی رخ میدهد که اصلاً برایش آماده نبودیم، سؤال اصلی این نیست که آیا ناراحت میشویم یا نه. سؤال این است: بعد از این اتفاق چه میکنیم؟
بعضی افراد مدت زیادی در فشار باقی میمانند. بعضی دیگر، با وجود ناراحتی و اضطراب، کمکم خودشان را با شرایط تازه وفق میدهند و دوباره حرکت میکنند.
این تفاوت تا حد زیادی به مفهومی مربوط است که در روانشناسی به آن تابآوری یا Resilience گفته میشود.
البته تاب آوری به معنی همیشه قوی بودن نیست. آدم تابآور هم ممکن است بترسد، گریه کند، خسته شود یا حتی مدتی احساس سردرگمی کند. تفاوت در این است که این احساسات پایان مسیر او نیستند. در این بلاگ از آکادمی بینالمللی فراکوچ قرار است تابآوری را فراتر از یک تعریف ساده بررسی کنیم؛ ببینیم تابآوری چیست، چه ویژگیهایی دارد، چرا بعضی افراد در شرایط سخت بهتر خودشان را بازیابی میکنند، چه فوایدی برای زندگی شخصی و کاری دارد و چگونه میتوان آن را تقویت کرد.
همچنین درباره مولفههای تابآوری، ویژگی افراد تابآور، انواع تابآوری و روشهای عملی افزایش آن صحبت میکنیم تا در پایان مقاله، فقط با یک مفهوم روانشناختی آشنا نشده باشید؛ بلکه بدانید در موقعیتهای واقعی زندگی چطور میتوان از این مهارت استفاده کرد.
انجمن روانشناسی آمریکا (APA) تابآوری را فرایند و نتیجه سازگاری موفق با تجربههای دشوار یا چالشبرانگیز زندگی میداند؛ سازگاریای که به انعطاف ذهنی، هیجانی و رفتاری وابسته است. به زبان ساده تابآوری یعنی زندگی سخت شود، اما شما تمام توانایی خود برای ادامه دادن را از دست ندهید. گاهی فرد پس از یک اتفاق سخت به شرایط قبلی برمیگردد. گاهی نیز شرایط قبلی دیگر وجود ندارد و فرد باید راه تازهای برای زندگی پیدا کند.
به همین دلیل، امروزه پژوهشگران تابآوری را فقط «برگشتن به حالت قبل» نمیدانند. تابآوری یک فرایند پویا (Dynamic Process) است که در تعامل میان فرد، شرایط، منابع حمایتی و نوع چالش شکل میگیرد.
فرض کنید دو نفر شغل خود را از دست میدهند. نفر اول ممکن است چند هفته ناراحت باشد، اما بعد شرایط را بررسی میکند، هزینههایش را مدیریت میکند، با افراد قابل اعتماد صحبت میکند، مهارت تازهای یاد میگیرد و برای موقعیتهای جدید اقدام میکند.
نفر دوم نیز ممکن است همان میزان ناراحتی را تجربه کند، اما احساس کند دیگر هیچ کنترلی بر زندگی ندارد و برای مدت طولانی هیچ اقدامی انجام ندهد. تابآوری به معنی این نیست که نفر اول ناراحت نشده است. تفاوت اصلی در نحوه سازگاری و بازیابی است.
یکی از اشتباهات رایج این است که تابآوری را با تحمل کردن، سرسختی یا مثبت اندیشی اشتباه بگیریم.
| مفهوم | معنی | تفاوت با تابآوری |
|---|---|---|
| تابآوری | سازگاری و بازیابی پس از فشار | شامل احساس، انعطاف و اقدام است |
| تحمل | دوام آوردن در شرایط دشوار | ممکن است بدون تغییر یا حل مسئله باشد |
| سرسختی | مقاومت زیاد در برابر فشار | گاهی انعطافپذیری را کاهش میدهد |
| مثبتاندیشی | توجه به جنبههای امیدوارکننده | به تنهایی برای تابآوری کافی نیست |
| انکار | نادیده گرفتن مشکل | نقطه مقابل مواجهه سازگارانه است |
| بیاحساسی | تجربه نکردن یا سرکوب هیجان | تابآوری شامل پذیرش هیجان است |
فرد تابآور قرار نیست بگوید: «هیچ اتفاقی نیفتاده.»
بلکه میتواند بگوید: «اتفاق سختی افتاده. من هم تحت تأثیرش هستم. حالا ببینم چه چیزی در اختیار من است.»
این تفاوت مهم است.
تصور کنید صبح با خبر افزایش هزینهها بیدار میشوید، وسط روز در محل کار با یک تغییر ناگهانی روبهرو میشوید، چند پیام و خبر نگرانکننده میبینید و شب هم ذهنتان هنوز درگیر کاری است که تمام نشده. هیچکدام از این اتفاقها بهتنهایی «بحران بزرگ» نیستند؛ اما وقتی پشت سر هم تکرار میشوند، فشارشان واقعی است.
بخش زیادی از فشار زندگی امروز دقیقاً همین شکل را دارد: مداوم، پراکنده و گاهی غیرقابل پیشبینی. نااطمینانی اقتصادی، تغییرات سریع فناوری، نگرانیهای شغلی، فشار روابط، حجم بالای اطلاعات و سرعت تغییرات باعث شده توانایی سازگار شدن با شرایط تازه اهمیت بیشتری پیدا کند.
این فقط یک احساس شخصی نیست. گزارش State of the Global Workplace 2026 گالوپ نشان میدهد در سال ۲۰۲۵ حدود ۴۰ درصد کارکنان جهان گفتهاند روز قبل، بخش زیادی از روز را تحت استرس بودهاند. این عدد در منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا به ۴۸ درصد میرسد. البته این آمار مربوط به کل منطقه است و نباید آن را آمار اختصاصی ایران دانست.
یک پژوهش جهانی منتشرشده در سال ۲۰۲۶ نیز با بررسی دادههای ۱۴۶ کشور نشان داد احتمال گزارش استرس در یک بازه حدود ۱۸ ساله افزایش قابلتوجهی داشته است.
اما نکته مهم اینجاست: تابآوری فقط برای روزهای فاجعهبار نیست.
تابآوری همان چیزی است که وقتی یک مصاحبه شغلی خوب پیش نمیرود، پروژهای شکست میخورد، با کسی دچار اختلاف میشوید یا برنامهای که برایش ماهها وقت گذاشتهاید ناگهان تغییر میکند، به آن نیاز دارید. در چنین موقعیتهایی همیشه نمیتوانیم شرایط را کنترل کنیم؛ اما میتوانیم روی نحوه پاسخ دادن به شرایط اثر بگذاریم.
همینجاست که تابآوری از یک مفهوم روانشناختی به یک مهارت کاملاً روزمره تبدیل میشود: توانایی اینکه فشار را ببینیم، از آن تأثیر بگیریم، اما تمام تصمیمها و مسیر زندگیمان را به آن واگذار نکنیم.
برای «مولفههای تابآوری» یک فهرست واحد و مورد توافق همه پژوهشگران وجود ندارد. مدلهای مختلف، عوامل متفاوتی را برجسته میکنند. با این حال چند عامل بارها در تحقیقات تکرار شدهاند.
تنظیم هیجان یعنی بتوانیم احساس خود را تشخیص دهیم و بدون سرکوب یا انفجار هیجانی آن را مدیریت کنیم.
مثلاً فرد به جای اینکه بگوید: «نباید عصبانی باشم.»
میگوید: «الان عصبانی هستم. قبل از تصمیم گرفتن کمی فاصله میگیرم.»
این تفاوت ساده، کیفیت تصمیم را تغییر میدهد.
🔗هوش هیجانی چیست؟
گاهی مشکل اصلی خود اتفاق نیست؛ بلکه تنها تفسیری است که از آن داریم.
انعطاف شناختی یعنی بتوانیم یک اتفاق را از چند زاویه بررسی کنیم.
شکست در یک مصاحبه شغلی میتواند معنای «من هیچ استعدادی ندارم» داشته باشد اما میتواند این معنا را هم داشته باشد: «برای این موقعیت انتخاب نشدم. باید بفهمم کدام بخش قابل بهبود است.»
این همان جایی است که بازارزیابی شناختی (Cognitive Reappraisal) اهمیت پیدا میکند.
خودکارآمدی یعنی باور داشته باشیم که میتوانیم بر بخشی از شرایط اثر بگذاریم. نه اینکه همه چیز در کنترل ما باشد. فقط اینکه کاملاً بیاختیار نیستیم. هر بار که فرد یک مسئله را حل میکند، تصمیمی عملی میگیرد یا قدم کوچکی را کامل میکند، این احساس تقویت میشود.
افراد تابآور معمولاً مشکل را به یک توده مبهم تبدیل نمیکنند. آن را خرد میکنند.
مثلاً به جای: «زندگی من به هم ریخته.»
میپرسند: «الان دقیقاً سه مسئله اصلی من چیست؟»
وقتی مسئله تعریف شود، امکان اقدام نیز بیشتر میشود.
تابآوری یک پروژه کاملاً فردی نیست. گاهی تصور میکنیم آدم تابآور کسی است که به هیچکس احتیاج ندارد. تقریباً برعکس است!
توانایی کمک خواستن، صحبت کردن و استفاده از شبکه حمایت اجتماعی یکی از مهمترین عوامل محافظتی (Protective Factors) محسوب میشود.
در یک مرور نظاممند سال ۲۰۲۶ درباره بزرگسالانی که تجربه رویدادهای بالقوه آسیبزا داشتهاند، حمایت اجتماعی، احساس تعلق در محیط کار و دسترسی به منابع اجتماعی از عوامل قابل تغییر مرتبط با تابآوری شناخته شدند.
وقتی فرد بداند «برای چه» چیزی تلاش میکند، تحمل «چگونه» آن معمولاً آسانتر میشود. معنا ممکن است از خانواده، یادگیری، خدمت، حرفه، مسئولیت یا هدف شخصی شکل بگیرد.
این موضوع با Meaning Making یا معناپردازی ارتباط دارد.
تابآوری فقط در ذهن اتفاق نمیافتد. خواب، فعالیت بدنی، تغذیه، بیماریهای جسمی و سطح خستگی بر توانایی تنظیم احساس و تصمیمگیری اثر میگذارند.
پژوهشهای جدید حتی نقش Neuroplasticity یا انعطافپذیری عصبی را در سازگاری با استرس بررسی میکنند. پاسخ سالم به استرس میتواند بخشی از فرایند سازگاری مغز و بدن باشد.
اصطلاح «درخت تابآوری» یک مدل ساده آموزشی برای نشان دادن عوامل شکلدهنده تابآوری است.
میتوان آن را اینطور تصور کرد:
این مدل از نظر آموزشی مفید است، اما یک آزمون علمی یا مدل تشخیصی مستقل محسوب نمیشود. برای فهم بهتر این بخش به عکس زیر دقت کنید:
برای درک بهتر مدل «درخت تابآوری»، یک درخت واقعی را در روزهای بادخیز تصور کنید. چیزی که باعث میشود درخت در برابر باد دوام بیاورد، فقط ضخامت تنه آن نیست؛ ریشه، تنه، شاخهها و حتی سلامت برگها در کنار هم نقش دارند. تابآوری انسان هم تقریباً همینطور است.
ریشهها چیزهایی هستند که معمولاً دیده نمیشوند، اما پایه رفتار ما را میسازند؛ مثل ارزشها، باورها، تجربههای گذشته و روابط امن. هرچه این پایهها محکمتر باشند، فرد در شرایط دشوار منابع بیشتری برای تکیه کردن دارد.
تنه را میتوان تواناییهای درونی فرد دانست؛ مهارتهایی مانند خودآگاهی، تنظیم هیجان و خودکارآمدی. این بخش کمک میکند فشار را تحمل کنیم، بدون اینکه کنترل رفتارمان را کاملاً از دست بدهیم.
شاخهها نشاندهنده راههایی هستند که برای مواجهه با مسئله در اختیار داریم؛ حل مسئله، تصمیمگیری، ارتباط با دیگران و توانایی تغییر مسیر. هرچه این شاخهها متنوعتر باشند، فرد مجبور نیست برای هر مشکل فقط از یک راهحل استفاده کند.
در نهایت، برگها و میوهها نتیجهای هستند که میبینیم: سازگاری بهتر با تغییر، حفظ عملکرد، یادگیری از تجربه و ادامه حرکت بعد از یک دوره دشوار.
مثلاً فرض کنید فردی شغلش را از دست میدهد. ارزشها و حمایت خانواده میتوانند نقش ریشهها را داشته باشند؛ کنترل اضطراب و باور به توانایی پیدا کردن یک مسیر جدید، تنه هستند؛ جستوجوی فرصتهای شغلی، یادگیری مهارت و کمک گرفتن از دیگران، شاخهها محسوب میشوند؛ و پیدا کردن مسیر تازه و برگشتن تدریجی به تعادل، همان برگها و میوههای تابآوری است.
نکته مهم این است که ضعف در یک بخش به معنی «تابآور نبودن» نیست. همانطور که یک درخت را میتوان با مراقبت از خاک، ریشه و شاخههایش تقویت کرد، بسیاری از عوامل مرتبط با تابآوری نیز قابل یادگیری و تقویت هستند.
تابآوری در همه موقعیتهای زندگی به یک شکل عمل نمیکند. ممکن است فردی در برابر فشار کاری بسیار مقاوم باشد، اما هنگام تعارض خانوادگی یا شکست عاطفی زودتر به هم بریزد. دلیلش این است که هر نوع تابآوری به منابع متفاوتی وابسته است؛ مثلاً تابآوری هیجانی بیشتر به تنظیم احساسات مربوط میشود، تابآوری اجتماعی به توانایی کمک گرفتن و حفظ روابط، و تابآوری شغلی به سازگاری با تغییر، فشار و ابهام در محیط کار.
بنابراین به جای اینکه بپرسیم «آیا من آدم تابآوری هستم؟»، سؤال مفیدتر این است: «در کدام بخش زندگی هنگام فشار بیشتر آسیب میبینم و برای همان بخش چه مهارتی باید تقویت کنم؟» این نگاه، تابآوری را از یک برچسب شخصیتی به یک مهارت قابل توسعه تبدیل میکند.
افراد دارای تابآوری بالاتر معمولاً تعدادی از ویژگیهای زیر را نشان میدهند:
البته وجود تمام این ویژگیها شرط تابآوری نیست.
در تاب آوری بخشی از تفاوت افراد میتواند به خلقوخو، تجربههای کودکی، ژنتیک، شرایط اجتماعی و منابع در دسترس مربوط باشد اما این تمام داستان نیست.
APA تأکید میکند که مهارتها و منابع مرتبط با تابآوری قابل پرورش و تمرین هستند. به بیان ساده: ممکن است نقطه شروع افراد یکسان نباشد.
اما نقطه شروع، سرنوشت نهایی نیست. پژوهشهای جدید نیز بهجای نگاه کردن به تابآوری بهعنوان یک «صفت جادویی»، بیشتر روی مکانیسمهای تابآوری (Resilience Mechanisms) تمرکز میکنند؛ یعنی فرایندهای ذهنی، رفتاری، اجتماعی و فیزیولوژیکی که هنگام مواجهه با استرس فعال میشوند. پژوهش ها در سال ۲۰۲۶ نیز تأکید میکند که مداخلات فعلی معمولاً اثرات مثبت کوچک تا متوسط دارند و پژوهش آینده باید بیشتر بر همین مکانیسمها متمرکز شود.
افزایش تابآوری با خواندن یک جمله انگیزشی اتفاق نمیافتد. بهتر است آن را مانند عضلهای ببینیم که با تمرین تدریجی قویتر میشود.
به جای: «همه چیز خراب شده.»
بنویسید: «درآمدم کاهش پیدا کرده و برای سه ماه آینده باید هزینهها را مدیریت کنم.»
مغز با مسئله مشخص بهتر از یک تهدید مبهم کار میکند.
یک کاغذ بردارید و دو ستون بنویسید:
انرژی خود را ابتدا روی ستون اول بگذارید. این تمرین ساده میتواند احساس درماندگی را کاهش دهد.
ترس، ناراحتی و خشم اطلاعات هستند. مشکل زمانی ایجاد میشود که احساس، تمام تصمیمهای ما را هدایت کند.
ابتدا احساس را نام ببرید: «من الان مضطربم.»
همین نامگذاری گاهی فاصلهای کوچک میان احساس و رفتار ایجاد میکند.
منتظر بحران نمانید. سه تا پنج نفر را مشخص کنید که در شرایط سخت میتوانید با آنها صحبت کنید.
این افراد لزوماً نباید راهحل داشته باشند. گاهی شنیده شدن خودش یک منبع تنظیم هیجانی است.
اگر مسئله بزرگ است، سؤال را تغییر دهید: «امروز کوچکترین اقدام مفیدی که میتوانم انجام دهم چیست؟»
نه بهترین اقدام دنیا! فقط قدم بعدی.
اگر ذهن میگوید: «من همیشه شکست میخورم.»
بپرسید: «واقعاً همیشه؟» «چه شواهدی موافق این فکر است؟» «چه شواهدی مخالف آن است؟»
این روش به اصول درمان شناختی رفتاری یا CBT نزدیک است و برای افزایش انعطاف شناختی کاربرد دارد.
فعالیت بدنی فقط برای تناسب اندام نیست. یک فراتحلیل منتشرشده در BMC Psychology در سال ۲۰۲۶ با بررسی ۱۰ مطالعه نشان داد مداخلات ورزشی اثر مثبت معناداری بر تابآوری روانشناختی داشتهاند؛ اثر کلی حدود SMD=0.49 بود و برنامههای بیش از هشت هفته اثر بیشتری از مداخلات کوتاهتر داشتند.
بنابراین دنبال نتیجه یکشبه نباشید؛ تداوم مهمتر است.
ذهن انسان شکستها را راحتتر به خاطر میسپارد.
یک دفتر ساده داشته باشید.
هر شب بنویسید: «امروز چه چیزی را مدیریت کردم؟»
لازم نیست اتفاق بزرگی باشد.
یک تماس سخت.
یک تصمیم.
یک «نه» گفتن.
یا انجام کاری که چند روز عقب انداخته بودید.
از خود بپرسید: «حتی اگر این دوره سخت باشد، چه چیزی هنوز برای من ارزش تلاش کردن دارد؟»
معنا لزوماً یک هدف عظیم نیست.
گاهی مراقبت از خانواده است.
گاهی یادگیری.
گاهی کمک کردن.
گاهی ساختن یک زندگی مستقلتر.
تابآوری به معنی این نیست که هر مشکلی را باید به تنهایی حل کنیم.
اگر فشار روانی شدید یا طولانی شده، عملکرد روزمره مختل شده یا تجربهای آسیبزا همچنان زندگی را تحت تأثیر قرار میدهد، مراجعه به روانشناس یا روانپزشک میتواند اقدام سازگارانهتری باشد. کمک گرفتن نشانه شکست تابآوری نیست؛ خودش میتواند رفتار تابآورانه باشد.
در کوچینگ، مراجع معمولاً برای ایجاد تغییر، رسیدن به هدف، تصمیمگیری بهتر یا توسعه عملکرد وارد فرایند میشود.
مهارتهایی مانند خودآگاهی، پرسشگری، بازنگری در فرضها، هدفگذاری، مسئولیتپذیری و کشف گزینههای جدید میتوانند با بعضی از عوامل مرتبط با تابآوری همپوشانی داشته باشند.
برای مثال کوچ ممکن است از مراجع بپرسد:
«در این شرایط چه چیزی هنوز در اختیار توست؟»
«قبلاً چه موقعیتی شبیه به این را مدیریت کردهای؟»
«چه منبعی داری که الان از آن استفاده نمیکنی؟»
«کوچکترین قدم قابل اجرا چیست؟»
این پرسشها جواب آماده نمیدهند.
اما میتوانند به بازیابی Agency یا حس عاملیت کمک کنند.
در آکادمی بینالمللی فراکوچ نیز آموزش مهارتهایی مانند گوش دادن فعال، پرسشگری، خودآگاهی و ایجاد اقدام بخش مهمی از فرایند یادگیری کوچینگ است. برای آشنایی اولیه با این حوزه میتوانید از آموزش رایگان کوچینگ فراکوچ استفاده کنید.
البته یک مرز بسیار مهم وجود دارد؛ کوچینگ جایگزین رواندرمانی یا درمان اختلالات روانشناختی نیست. اگر فرد با تروما، اختلال روانی یا علائم بالینی قابل توجه روبهرو باشد، ارجاع به متخصص سلامت روان اهمیت دارد.
دانلود رایگان خلاصه کتاب ” کوچینگ چیست؟ ”
فیلد های "*" اجباری هستند
یکی از برداشتهای اشتباه درباره تابآوری کودک این است که فکر کنیم برای قوی شدن باید او را از همان کودکی با سختی روبهرو کنیم، زیاد کمکش نکنیم یا وقتی ناراحت است بگوییم: «چیزی نشده، قوی باش.» اما تابآوری اینطور ساخته نمیشود.
کودک تابآور کسی نیست که هیچوقت نترسد، گریه نکند یا شکست برایش مهم نباشد. کودک تابآور یاد میگیرد وقتی اتفاق سختی افتاد، احساسش را مدیریت کند، از دیگران کمک بگیرد، راهحل پیدا کند و دوباره به مسیر برگردد و برای یاد گرفتن این مهارت، در ابتدا به یک بزرگسال امن نیاز دارد.
مرکز رشد کودک دانشگاه هاروارد یکی از مهمترین یافتههای پژوهشهای تابآوری را اینطور خلاصه میکند: در کودکانی که با سختیهای جدی روبهرو شدهاند، یکی از رایجترین عوامل محافظتی، وجود حداقل یک رابطه پایدار و متعهدانه با یک بزرگسال حمایتگر بوده است. این فرد میتواند پدر، مادر، پدربزرگ، مادربزرگ، معلم، مربی یا فرد قابل اعتماد دیگری باشد.
یکی از مهمترین پژوهشگران تابآوری در جهان، Ann Masten، برای توضیح تابآوری کودکان از اصطلاح جالب Ordinary Magic یا «جادوی معمولی» استفاده میکند. ایده اصلی او این است که تابآوری معمولاً محصول یک ویژگی خارقالعاده یا شخصیت فوقالعاده نیست. بیشتر اوقات از چیزهای بسیار عادی اما قدرتمند ساخته میشود:
یک رابطه امن.
یک خانواده قابل پیشبینی.
یک معلم حمایتگر.
توانایی حل مسئله.
احساس اینکه «من میتوانم کاری انجام دهم».
و فرصت تجربه کردن موفقیتهای کوچک.
ماستن در کتاب مهم خود Ordinary Magic: Resilience in Development توضیح میدهد که تابآوری از عملکرد سیستمهای عادی سازگاری انسان شکل میگیرد؛ از مغز و مهارتهای فردی گرفته تا خانواده، مدرسه، جامعه و فرهنگ. نسخه دوم این کتاب در سال ۲۰۲۵ با یافتههای جدیدتر درباره رشد و تابآوری منتشر شده است.
این دیدگاه یک پیام مهم برای والدین دارد: برای ساختن یک کودک تابآور لازم نیست از او یک «قهرمان» بسازیم. باید شرایطی فراهم کنیم که تواناییهای طبیعی او برای سازگار شدن رشد کنند.
نه!! اما اینجا یک تفاوت بسیار مهم وجود دارد. کودک برای رشد تابآوری به فشار قابل مدیریت نیاز دارد، نه فشار خردکننده.
فرض کنید کودک برای اولین بار قرار است جلوی کلاس صحبت کند و مضطرب است. سه واکنش ممکن است اتفاق بیفتد:
واکنش اول: «تو نمیتونی. من به معلم میگم ازت نپرسه.»
در این حالت کودک فرصت تجربه و یادگیری را از دست میدهد.
واکنش دوم: «این که ترس نداره! برو انجامش بده، اینقدر لوس نباش.»
اینجا کودک با اضطرابش تنها میماند اما واکنش سوم میتواند چیزی شبیه این باشد: «میفهمم استرس داری. بیا اول با هم تمرین کنیم. اگر بخوای یک بار برای من ارائه بده، بعد خودت امتحانش کن.»
اینجا بزرگسال مشکل را به جای کودک حل نمیکند، اما او را هم رها نمیکند.
در علوم رشد به چنین حمایتی Scaffolding یا داربست حمایتی گفته میشود؛ یعنی ابتدا به اندازهای که کودک نیاز دارد کمک میکنیم و با افزایش توانایی او، کمکم حمایت را کمتر میکنیم. پژوهشهای رشد کودک نشان میدهند تجربه فشارهای قابل مدیریت در کنار حمایت مناسب میتواند به تقویت مهارتهای مقابلهای و تابآوری کمک کند.
نکته: همان طور که اشاره کردیم، بخش زیادی از تابآوری کودک در همان گفتوگوهای روزمره شکل میگیرد؛ زمانی که والد به جای نصیحت فوری، سؤال میپرسد، به جای گرفتن تصمیم، به کودک فرصت انتخاب میدهد و به جای حذف همه سختیها، کنارش میماند تا خودش راهحل پیدا کند.
این دقیقاً همان نگاهی است که در رویکرد «والد در نقش کوچ» دنبال میشود. اگر دوست دارید یاد بگیرید چگونه با پرسشهای بهتر، شنیدن عمیقتر و ایجاد حس مسئولیت، استقلال و اعتمادبهنفس بیشتری در فرزندتان ایجاد کنید، وبینار رایگان «والد در نقش کوچ» آکادمی بینالمللی فراکوچ میتواند ادامه کاربردی همین بحث باشد.
گاهی ممکن است فکر کنیم آدم بسیار تابآوری هستیم، اما در یک موقعیت سخت متوجه شویم زودتر از چیزی که تصور میکردیم از پا میافتیم. برعکس، بعضی افراد خودشان را ضعیف میدانند، در حالی که در عمل بارها از شرایط دشوار عبور کردهاند.
به همین دلیل پژوهشگران برای سنجش تابآوری، پرسشنامههایی طراحی کردهاند که کمک میکنند تصویر دقیقتری از نحوه واکنش ما به فشار و سختی به دست بیاید.
یکی از شناختهشدهترین ابزارها Connor-Davidson Resilience Scale یا CD-RISC است.
این پرسشنامه با سؤالهایی درباره موضوعاتی مثل توانایی سازگار شدن با تغییر، حفظ تمرکز در شرایط سخت، اعتماد به توانایی خود و ادامه دادن پس از شکست تلاش میکند میزان تابآوری فرد را ارزیابی کند.
ابزار معروف دیگر Brief Resilience Scale یا BRS است. BRS فقط ۶ سؤال دارد و بیشتر روی یک موضوع مشخص تمرکز میکند: بعد از یک اتفاق سخت، چقدر میتوانید دوباره به حالت عادی برگردید؟
مثلاً سؤالهای آن حول این موضوعاند که آیا بعد از یک شکست یا فشار، سریعتر خودتان را بازیابی میکنید یا مدت زیادی درگیر آن باقی میمانید. به زبان ساده، تفاوت این دو ابزار را میتوان اینطور دید:
| ابزار | بیشتر چه چیزی را میسنجد؟ | به زبان ساده |
|---|---|---|
| CD-RISC | مجموعهای از تواناییهای مرتبط با تابآوری | چقدر در شرایط سخت میتوانید خودتان را مدیریت کنید؟ |
| BRS | توانایی بازیابی پس از فشار | بعد از سختی، چقدر سریع دوباره روی پا میایستید؟ |
اما یک نکته مهم وجود دارد: امتیاز پایین در این پرسشنامهها به معنی «ضعیف بودن» یا «تابآور نبودن» شما نیست.
تابآوری یک ویژگی ثابت مثل قد یا رنگ چشم نیست. ممکن است فردی در محیط کار بسیار تابآور باشد، اما در روابط عاطفی آسیبپذیرتر باشد. حتی خواب، فشار مالی، شرایط خانوادگی یا یک دوره دشوار زندگی میتواند نتیجه آزمون را تغییر دهد. پس بهتر است نتیجه این پرسشنامهها را به چشم یک عکس از وضعیت فعلی خودتان ببینید، نه یک برچسب دائمی.
اگر مثلاً نتیجه نشان دهد در «بازگشت بعد از شکست» مشکل بیشتری دارید، سؤال مفید این نیست که: «پس من تابآور نیستم؟»
بلکه بهتر است بپرسید: «کدام مهارت را باید بیشتر تقویت کنم؟ تنظیم هیجان، کمک گرفتن، حل مسئله یا اعتماد به توانایی خودم؟» هدف اصلی سنجش تابآوری همین است: کمک کند بفهمیم در کدام بخش قویتر هستیم و کدام بخش نیاز به تمرین بیشتری دارد.
تابآوری یعنی قرار نیست همیشه اوضاع خوب باشد تا بتوانیم خوب زندگی کنیم.
گاهی شرایط تغییر میکند.
گاهی کنترل بخشی از زندگی را از دست میدهیم.
گاهی شکست میخوریم.
اما میان اتفاقی که افتاده و کاری که از این لحظه انجام میدهیم، هنوز فضایی برای انتخاب وجود دارد.
تابآوری در همین فضا رشد میکند.
با تنظیم هیجان.
با کمک گرفتن.
با نگاه کردن از زاویهای تازه.
با حل کردن یک مسئله در هر مرحله.
با مراقبت از بدن.
و گاهی فقط با برداشتن یک قدم کوچک.
در آکادمی بینالمللی فراکوچ، توسعه چنین مهارتهایی در قالب خودآگاهی، پرسشگری، مسئولیتپذیری و حرکت از مسئله به اقدام، بخشی از نگاه توسعهای به انسان است.
قرار نیست هیچوقت زمین نخوریم.
مهمتر این است که بعد از زمین خوردن، بتوانیم بفهمیم قدم بعدی چیست.
تابآوری توانایی سازگار شدن با فشار، تغییر و سختی و بازیابی عملکرد پس از آن است. این مهارت کمک میکند در شرایط دشوار احساسات خود را بهتر مدیریت کنیم، از منابع موجود استفاده کنیم و به جای متوقف شدن، برای ادامه مسیر تصمیم بگیریم.
تابآوری یعنی بعد از یک اتفاق سخت بتوانیم کمکم خودمان را جمع کنیم، شرایط جدید را بپذیریم و برای ادامه زندگی راهی پیدا کنیم؛ حتی اگر هنوز ناراحت یا مضطرب باشیم.
یک مولفه واحد وجود ندارد. تنظیم هیجان، انعطاف شناختی، خودکارآمدی، مهارت حل مسئله، حمایت اجتماعی، معنا و سلامت جسم از عوامل مهم مرتبط با تابآوری هستند.
افراد تابآور معمولاً واقعیت را میپذیرند، احساسات خود را میشناسند، از دیگران کمک میگیرند، راهحلهای مختلف میسنجند و روی چیزهایی که میتوانند تغییر دهند تمرکز میکنند.
بله. پژوهشها نشان میدهند بسیاری از مهارتها و منابع مرتبط با تابآوری قابل تمرین و تقویتاند؛ هرچند شرایط زندگی و نقطه شروع افراد یکسان نیست.
تحمل ممکن است فقط ادامه دادن بدون تغییر باشد. تابآوری شامل سازگاری، تنظیم هیجان، استفاده از منابع و تغییر راهبرد در صورت نیاز است.
مقالات پیشنهادی
کوچینگ چه مشکلاتی را حل میکند؟ اگر مدتی است در یک تصمیم گیر کردهاید، هدفی...
محرمانگی در کوچینگ فقط یک قول دوستانه میان کوچ و مراجع نیست. یکی از پایههای...
تفاوت ACC، PCC و MCC فقط در تعداد ساعات آموزش یا سابقه کوچینگ نیست. این...
سوپرویژن کوچینگ (Coaching Supervision) یکی از مهمترین ابزارهای رشد حرفهای کوچهاست؛ بااینحال بسیاری از کوچها...
آزمون ICF یکی از مهمترین مراحل دریافت اعتبار حرفهای از فدراسیون بینالمللی کوچینگ است. آزمونی...
ورود به حرفه کوچینگ فقط با مطالعه چند کتاب یا شرکت در دورههای کوتاهمدت امکانپذیر...
ممکن است برای انجام کارتان مهارت کافی داشته باشید، اما هنگام ارائه آن در یک...
دریافت مدارک معتبر ICF برای یک متقاضی ایرانی، فقط به گذراندن دوره کوچینگ و قبولی...
فرض کنید کسبوکارتان درآمد دارد، مشتری هم دارید و ظاهراً همهچیز در حال حرکت است؛...
در دنیای امروز، سازمانها نه تنها با تغییرات روبهرو هستند، بلکه با سرعتی بیسابقه از...
درخواست مشاوره رایگان
برای اطلاع از شرایط بورسیه و تخفیف ها با مشاورین ما در تماس باشید.
میزان پیشرفت خواندن شما
دانلود رایگان خلاصه کتاب ” کوچینگ چیست؟ ” استاد یاسر متحدین
فیلد های "*" اجباری هستند
با وجود شرایط اقتصادی این روزها، مثل همیشه در کنار شما هستیم.
برای اطلاع از شـرایط حـمـایتی ویـژه، کافیست فرم زیر را تکمیل کنید.
فیلد های "*" اجباری هستند
