اشتباهات رایج در جلسات کوچینگ همیشه به شکل یک خطای آشکار ظاهر نمیشوند. گاهی کوچ با نیت کمککردن، سوالی میپرسد که مراجع را به پاسخ دلخواه خودش هدایت میکند. گاهی سکوت را زود میشکند. گاهی نیز آنقدر درگیر رسیدن به هدف میشود که انسانِ روبهروی خود را فراموش میکند.
تصور کنید مراجع درباره تردیدش برای تغییر شغل صحبت میکند. هنوز مسئله برای خودش روشن نشده است، اما کوچ فوراً از او میخواهد یک هدف SMART تعیین کند و برای ارسال رزومه برنامه بریزد. ظاهراً جلسه ساختار دارد. حتی اقدام هم تعیین شده است. بااینحال، شاید مسئله واقعی مراجع ترس از شکست، تعارض ارزشها یا فشار خانواده باشد. در چنین شرایطی، ابزار درست در زمان نادرست استفاده شده است.
گزارش منتشرشده ICF درباره بازنگری مدل صلاحیتهای کوچینگ، بر پایه دادههای قابل استفاده ۲۸۵۵ کوچ تهیه شده است. در این مطالعه، بیش از ۷۱ درصد پاسخدهندگان جلسات خود را عمدتاً به شکل آنلاین برگزار میکردند. این گزارش بر اهمیت توافق، مرزبندی، حضور در لحظه، رویکرد مراجعمحور و تداوم یادگیری میان جلسات تأکید میکند. بنابراین کیفیت کوچینگ فقط به تعداد سوالها یا ابزارهای مورد استفاده وابسته نیست؛ بلکه به نحوه حضور و تصمیمگیری کوچ در لحظه بستگی دارد.
گاهی مراجع جلسه را با این جمله شروع میکند: «میخواهم درباره رابطهام با مدیرم صحبت کنم.»
شما هم تصور میکنید موضوع روشن است و بلافاصله پرسشها را آغاز میکنید. درباره رفتار مدیر، احساس مراجع و اتفاقهای محل کار حرف میزنید. گفتوگو بد پیش نمیرود، اما نزدیک پایان جلسه متوجه میشوید مراجع در واقع میخواست تصمیم بگیرد با مدیرش صحبت کند، درخواست انتقال بدهد یا از سازمان خارج شود. جلسه پر از گفتوگو بوده، اما روی چیزی متمرکز شده که مراجع برای آن نیامده است.
توافق کوچینگ یعنی کوچ و مراجع بدانند قرار است روی چه موضوعی کار کنند و مراجع در پایان جلسه میخواهد به چه نتیجهای برسد. در شروع همکاری، موضوعاتی مانند محرمانگی در کوچینگ، نقشها، هزینه، تعداد جلسات و نحوه ارتباط مشخص میشوند. اما در ابتدای هر جلسه نیز باید یک توافق تازه شکل بگیرد. این توافق معمولاً با سه سؤال ساده روشن میشود:
توافق قرار نیست جلسه را رسمی یا خشک کند. برعکس، باعث میشود گفتوگو برای مراجع معنا و جهت پیدا کند.
گاهی موضوع مراجع آنقدر واضح به نظر میرسد که فکر میکنیم دیگر نیازی به سؤال نیست. گاهی نیز نگرانیم پرسیدن چند سؤال درباره هدف جلسه، جریان صحبت او را قطع کند.
در بعضی جلسات هم خودمان برای رسیدن به نتیجه عجله داریم. مراجع هنوز مسئلهاش را کامل نگفته، اما ذهن ما به دنبال هدف، اقدام و جمعبندی رفته است.
همینجا ممکن است ناخودآگاه هدفی را انتخاب کنیم که بیشتر برای ما قابل فهم و مدیریت است، نه هدفی که واقعاً برای مراجع اهمیت دارد.
نشانههای توافق ضعیف در جلسه: ممکن است این تجربه برایتان آشنا باشد
در چنین موقعیتی، مشکل همیشه ضعف پرسشگری نیست. شاید توافق اولیه بهاندازه کافی روشن نشده است.
مدل هدفگذاری SMART میتواند برای دقیقکردن یک هدف مفید باشد، اما نباید باعث شود زودتر از مراجع به نتیجه برسیم. فرض کنید مراجع میگوید: «میخواهم تا سه ماه دیگر شغلم را عوض کنم.»
میتوان فوراً این هدف را زماندار و قابلاندازهگیری کرد. اما ممکن است هنوز مسئله اصلی روشن نشده باشد. شاید او از محیط فعلی خسته است، با مدیرش تعارض دارد یا احساس میکند دیده نمیشود. شاید واقعاً تغییر شغل نمیخواهد و فقط به دنبال تغییر شرایط فعلی است.
پیش از دقیقکردن هدف، بهتر است بپرسید: «تغییر شغل قرار است چه چیزی را برایت تغییر دهد؟» این سؤال کمک میکند هدف از دل تجربه مراجع شکل بگیرد، نه فقط از ظاهر مسئله.
گاهی در میانه جلسه موضوع مهمتری آشکار میشود. لازم نیست مراجع را به موضوع اولیه برگردانید یا وانمود کنید هیچ تغییری رخ نداده است. میتوانید بگویید:
«به نظر میرسد موضوع دیگری برایت پررنگتر شده است. دوست داری توافق اولیه را تغییر دهیم و ادامه جلسه را روی همین موضوع بگذاریم؟»
توافق، مسیر جلسه را محدود نمیکند. فقط کمک میکند شما و مراجع آگاهانه تصمیم بگیرید کدام مسیر را ادامه دهید. کوچ حرفهای لزوماً کسی نیست که جلسه را دقیقاً طبق برنامه اولیه پیش میبرد. کسی است که مرتب بررسی میکند آیا گفتوگو هنوز در خدمت چیزی است که برای مراجع اهمیت دارد یا نه.
گاهی مراجع در حال صحبت است، اما شما دیگر واقعاً به او گوش نمیدهید. ظاهراً ساکت هستید. حتی تماس چشمی هم دارید. اما ذهنتان مشغول پیدا کردن سؤال بعدی است: «الان چه بپرسم؟» «چطور گفتوگو را عمیقتر کنم؟» «کدام تکنیک اینجا جواب میدهد؟»
در همین لحظه، ممکن است مهمترین بخش حرف مراجع را از دست بدهید.
فرض کنید مراجع میگوید: «هر بار قرار است در جلسه مدیران صحبت کنم، تمام حرفهایم را فراموش میکنم.»
ممکن است فوراً بپرسید: «چطور میتوانی اعتمادبهنفست را بیشتر کنی؟»
این سؤال بد به نظر نمیرسد، اما یک فرض پنهان دارد: مشکل مراجع، کمبود اعتمادبهنفس است. شاید از واکنش یک مدیر خاص میترسد. شاید در آن جلسات احساس امنیت نمیکند. شاید هنوز درباره موضوعی که باید ارائه دهد مطمئن نیست. شاید تجربهای از تحقیرشدن داشته است.
وقتی سریع نتیجهگیری میکنیم، به جای کشف تجربه مراجع، او را وارد برداشت خودمان میکنیم. پرسش دقیقتر میتواند این باشد:
«وقتی گفتی تمام حرفهایم را فراموش میکنم، مکث کردی. در همان لحظه چه اتفاقی درونت افتاد؟»
این سؤال از دل همان چیزی بیرون آمده که مراجع گفته و نشان داده است.
در یک جلسه کوچینگ، بخشی از پیام در کلمات مراجع است و بخش دیگری در نحوه گفتن آنها. ممکن است مراجع بگوید: «نه، مشکلی نیست.»
اما لحنش پایین بیاید، نگاهش را بدزدد یا چند ثانیه سکوت کند. اگر فقط به جمله توجه کنید، احتمالاً از موضوع عبور خواهید کرد. اگر به کل ارتباط گوش بدهید، کنجکاو میشوید. گوشدادن فعال یعنی توجه به:
لازم نیست همه این نشانهها را همزمان تحلیل کنید. کافی است حضور داشته باشید و چیزی را که توجهتان را جلب کرده، بدون قضاوت مطرح کنید.
ممکن است در جلسه این رفتارها را در خودتان ببینید:
این رفتارها معمولاً از بیتوجهی عمدی نمیآیند. اغلب کوچ میخواهد جلسه مفید باشد و همین عجله برای مفیدبودن، او را از شنیدن دور میکند.
مراجع میگوید: «از اینهمه مسئولیت خسته شدهام، ولی نمیتوانم کارها را واگذار کنم.»
بازتاب ضعیف این است: «پس شما کنترلگر هستید.» این جمله مراجع را تعریف و قضاوت میکند. بازتاب حرفهایتر میتواند چنین باشد: «از یک طرف از اینهمه مسئولیت خستهای و از طرف دیگر، واگذاری کارها برایت دشوار است.»
در این پاسخ، کوچ فقط تناقض موجود را قابل مشاهده میکند. تصمیم درباره معنای آن همچنان با مراجع است. میتوانید حتی با احتیاط بیشتری بگویید: «ممکن است برداشت من کامل نباشد، اما میان خواستهات برای سبکترشدن و نگرانیات از واگذاری، نوعی کشمکش میشنوم. این برداشت چقدر به تجربه تو نزدیک است؟»
قرار نیست در هر لحظه سؤال فوقالعادهای پیدا کنید. گاهی بهترین کار این است که چند ثانیه بیشتر سکوت کنید. به جای اینکه از خودتان بپرسید: «سؤال بعدی من چیست؟» از خودتان بپرسید: «مراجع واقعاً چه چیزی میخواهد به من نشان دهد؟»
سؤال خوب معمولاً از دل گوشدادن عمیق بیرون میآید. وقتی واقعاً میشنوید، لازم نیست برای ساختن سؤال پیچیده تلاش زیادی کنید. گاهی یک مکث، یک بازتاب کوتاه یا گفتن «کمی بیشتر درباره این بخش بگو» بسیار مؤثرتر از یک سؤال از پیش آمادهشده است.
گاهی مراجع مسئلهای را مطرح میکند و شما خیلی زود راهحل را میبینید. با خودتان فکر میکنید: «اگر فقط این کار را انجام دهد، مشکلش حل میشود.»
سکوتکردن در چنین لحظهای سخت است؛ بهخصوص وقتی در مدیریت، فروش، منابع انسانی یا همان موضوع تجربه دارید. طبیعی است که بخواهید چیزی بگویید که به مراجع کمک کند. اما چیزی که برای شما روشن است، لزوماً پاسخ مناسب مراجع نیست.
فرض کنید مراجع میگوید: «اعضای تیم من مسئولیتپذیر نیستند.» ممکن است فوراً بگویید: «باید وظایف را دقیقتر مشخص کنی و جلسه پیگیری هفتگی بگذاری.»
این پیشنهاد شاید درست باشد، اما هنوز مسئله را کامل نمیشناسیم. ممکن است اعضای تیم ندانند دقیقاً چه انتظاری از آنها وجود دارد. شاید اختیار تصمیمگیری ندارند. شاید از اشتباهکردن میترسند. حتی ممکن است خود مدیر پس از واگذاری کار، دوباره آن را پس بگیرد و همهچیز را شخصاً کنترل کند. وقتی زود راهحل میدهیم، احتمال دارد فقط چیزی را اصلاح کنیم که روی سطح دیده میشود و از مسئله اصلی عبور کنیم.
گاهی میخواهیم ارزش خودمان را در جلسه نشان دهیم. احساس میکنیم اگر مراجع بدون یک راهکار مشخص از جلسه بیرون برود، شاید فکر کند گفتوگو فایدهای نداشته است. گاهی هم دیدن سردرگمی مراجع برایمان دشوار است. میخواهیم سریعتر او را از بلاتکلیفی بیرون بیاوریم.
اما نقش کوچ این نیست که هرچه زودتر ابهام را از بین ببرد. گاهی مراجع باید کمی در همان ابهام بماند تا بتواند چیزی را ببیند که پیش از آن ندیده است.
ممکن است کوچ برای اینکه مستقیم نصیحت نکند، پیشنهادش را به شکل سؤال بیان کند:
این جملهها علامت سؤال دارند، اما فضای واقعی برای کشف ایجاد نمیکنند. پاسخ مطلوب کوچ از قبل درون سؤال قرار گرفته است. مراجع ممکن است با شما موافقت کند، اما نه به این دلیل که به تصمیم خودش رسیده؛ بلکه چون احساس کرده این همان پاسخی است که شما انتظار دارید. سؤال مراجعمحور بازتر است:
این سؤالها مراجع را به سمت پاسخ شما نمیبرند. به او کمک میکنند پاسخ خودش را پیدا کند.
ارائه راهکار ممکن است در همان جلسه احساس خوبی ایجاد کند. مراجع با چند اقدام مشخص از جلسه بیرون میرود و شما هم احساس میکنید مفید بودهاید. اما اگر این اتفاق مرتب تکرار شود، مراجع کمکم برای تصمیمگیری به شما وابسته میشود. به جای اینکه بپرسد «من چه میخواهم؟»، منتظر میماند ببیند کوچ چه پیشنهادی دارد.
هدف کوچینگ فقط حل مسئله امروز نیست. مراجع باید توانایی مشاهده، انتخاب و تصمیمگیری خود را برای مسئلههای بعدی نیز تقویت کند.
کوچ میتواند اطلاعات یا چارچوبی مرتبط را مطرح کند، اما بهتر است آن را بهعنوان پاسخ قطعی ارائه ندهد. پیش از بیان دیدگاهتان میتوانید بگویید: «یک چارچوب مرتبط با این موضوع به ذهنم رسیده است. مایل هستی کوتاه درباره آن صحبت کنم و بعد ببینیم آیا برای شرایط تو کاربردی دارد یا نه؟» بعد از ارائه اطلاعات نیز مالکیت را به مراجع برگردانید: «از چیزی که شنیدی، کدام بخش برایت مفید بود و کدام بخش با شرایط تو همخوانی نداشت؟»
تفاوت مهم همینجاست. شما چیزی را تحمیل نمیکنید؛ فقط یک امکان را در اختیار مراجع قرار میدهید تا خودش درباره آن تصمیم بگیرد. گاهی حرفهایترین کمک این نیست که پاسخ را سریعتر پیدا کنید. این است که آنقدر عجله نکنید تا مراجع بتواند پاسخ خودش را بشنود.
عدم پیگیری تنها نیمی از مسئله است؛ متن اولیه میگوید کوچ باید با ایمیل و ابزارهای آنلاین پیشرفت مراجع را پیگیری کند. این توصیه همیشه درست نیست. کوچ مسئول اجرای تصمیمهای مراجع نیست.
ارسال پیامهای مکرر، یادآوری و درخواست گزارش بدون توافق قبلی ممکن است رابطه را از یک مشارکت بزرگسالـبزرگسال به رابطه کنترلگرـکنترلشونده تبدیل کند. از سوی دیگر، فراموشکردن کامل اقدام جلسه قبل نیز یادگیری را تضعیف میکند.
راه حرفهای، طراحی مشترک پاسخگویی است. چارچوب فعلی ICF بر تبدیل آگاهی به اقدام، طراحی اهداف عملی، ساختن سازوکار پاسخگویی و حفظ استقلال مراجع تأکید دارد.
یک اقدام کوچینگی مؤثر الزاماً بزرگ نیست. باید برای مراجع معنادار، قابل انتخاب و متناسب با شرایط او باشد. پیش از نهاییکردن اقدام، این سوالها مفیدند:
| پاسخگویی مشارکتی | پیگیری کنترلگر |
|---|---|
| شیوه پیگیری با مراجع توافق میشود | کوچ یکطرفه روش پیگیری را تعیین میکند |
| مراجع مسئول انتخاب و اجراست | کوچ خود را مسئول نتیجه میداند |
| عدم انجام اقدام به موضوع یادگیری تبدیل میشود | عدم انجام اقدام به شکست یا تنبلی تعبیر میشود |
| موانع بدون قضاوت بررسی میشوند | مراجع سرزنش یا شرمنده میشود |
| اقدام قابل بازنگری است | اقدام به تکلیف اجباری تبدیل میشود |
| استقلال مراجع افزایش مییابد | وابستگی به کوچ بیشتر میشود |
پرسش ضعیف: «چرا باز هم انجامش ندادی؟» این جمله بوی بازخواست میدهد. پرسشهای مؤثرتر:
گاهی انجامنشدن اقدام نشان میدهد هدف برای مراجع مهم نبوده است. گاهی اقدام بیش از حد بزرگ بوده. گاهی نیز یک تعارض ارزش، ترس یا مانع سیستمی دیده نشده است.
عبارت پیشنهادی برای طراحی پاسخگویی: «دوست داری چگونه از خودت در اجرای این تصمیم حمایت کنی؟ نقشی هم برای من در نظر داری یا ترجیح میدهی جلسه بعد خودت نتیجه را مطرح کنی؟»
مراجع برای مدل کوچینگ نیامده است؛ مدلهایی مانند GROW ،CLEAR و STEPPA میتوانند به گفتوگو ساختار بدهند. مشکل زمانی ایجاد میشود که کوچ تلاش میکند مراجع را با مدل هماهنگ کند، نه مدل را با نیاز مراجع.
برای مثال، کوچ تصمیم گرفته در تمام جلسات از مدل GROW استفاده کند:
این مسیر در بسیاری از موقعیتها مفید است. اما شاید مراجع هنوز آمادگی تعیین هدف نداشته باشد. شاید ابتدا به امنیت، شنیدهشدن یا روشنکردن یک تعارض نیاز داشته باشد. مدل باید نقشه باشد، نه ریل قطار.
شخصیسازی فقط به معنای انتخاب سوالهای متفاوت نیست. کوچ باید زمینه مراجع را نیز ببیند:
در گزارش بازنگری صلاحیتهای ICF، کوچها بر موضوعاتی مانند امنیت روانشناختی، سکوت، شفقت، رویکردهای جسممحور، تنوع عصبی، تفکر سیستمی، تفاوتهای فرهنگی و زبانی، سوپرویژن و بازاندیشی حرفهای تأکید کردهاند.
گاهی کوچ برای همراهی بیشتر با مراجع، وارد موضوعی میشود که خارج از صلاحیت اوست. برای مثال، مراجعی پس از یک فقدان جدی میگوید چند هفته است توانایی انجام کارهای روزمره را ندارد، نمیتواند از خود مراقبت کند و عملکرد شغلیاش بهشدت مختل شده است. کوچ نباید برای حفظ مراجع یا اثبات توانایی خود، این وضعیت را فقط با هدفگذاری و پرسشگری مدیریت کند.
راهنمای ارجاع ICF توضیح میدهد هنگامی که مسئله خارج از صلاحیت کوچ است یا در عملکرد روزانه فرد اختلال جدی ایجاد کرده، گفتوگو درباره دریافت حمایت تخصصی مناسب اهمیت پیدا میکند. این راهنما تأکید میکند که کوچ نباید تشخیصگذاری کند، بلکه باید محدودیت حرفهای خود را بشناسد و در صورت لزوم، گزینههای ارجاع را با مراجع بررسی کند.
| همراهی در محدوده کوچینگ | عبور از مرز حرفهای |
|---|---|
| کاوش تأثیر یک تجربه بر هدف فعلی | تلاش برای درمان تروما |
| توجه به احساسات حاضر در جلسه | تشخیص اختلال روانی |
| بررسی منابع و انتخابهای مراجع | ارائه توصیه پزشکی یا درمانی |
| گفتوگو درباره دریافت حمایت مناسب | وعده حل مسئلهای خارج از صلاحیت |
| ادامه کوچینگ در موضوع توافقشده | نگهداشتن مراجع با وجود نیاز به متخصص دیگر |
عبارت پیشنهادی برای گفتوگوی ارجاع: «بخشی از چیزی که مطرح کردی ممکن است به حمایتی فراتر از محدوده کوچینگ نیاز داشته باشد. دوست دارم باهم بررسی کنیم چه متخصص یا منبع دیگری میتواند در کنار این فرایند به تو کمک کند.» ارجاع نشانه شکست کوچ نیست. گاهی حرفهایترین اقدام کوچ، نپذیرفتن یا متوقفکردن یک همکاری است.
یک اشتباه کوچک لزوماً جلسه کوچینگ را خراب نمیکند. چیزی که میتواند به رابطه آسیب بزند، نادیدهگرفتن اشتباه یا ادامهدادن همان مسیر است. ممکن است متوجه شوید بیش از حد صحبت کردهاید، مراجع را به سمت نتیجه خاصی هدایت کردهاید یا موضوع اصلی جلسه از دست رفته است. در این لحظه لازم نیست وانمود کنید همهچیز درست پیش میرود. توقف کوتاه و اصلاح مسیر، حرفهایتر از ادامهدادن یک گفتوگوی کماثر است.
نشانههای تغییر فضا را جدی بگیرید. شاید مراجع ناگهان پاسخهای کوتاهتری بدهد، انرژی گفتوگو کاهش پیدا کند یا با حرف شما موافقت کند، اما اشتیاقی در صدایش نباشد. گاهی هم خودتان متوجه میشوید که بیشتر از مراجع صحبت کردهاید یا بهجای کنجکاوی، تلاش میکنید او را به تصمیمی برسانید که از نظر شما درستتر است. این نشانهها میگویند بهتر است چند لحظه مکث کنید و آنچه در جلسه رخ داده است را بررسی کنید.
میتوانید بدون توجیه یا دفاع از خود بگویید: «متوجه شدم در چند دقیقه اخیر بیشتر در حال بیان دیدگاه خودم بودم و ممکن است از چیزی که برای تو مهم بود فاصله گرفته باشیم.»
سپس اثر این اتفاق را از مراجع بپرسید: «این بخش از گفتوگو برای تو چگونه بود؟»
ممکن است مراجع بگوید پیشنهاد شما مفید بوده است. شاید هم بگوید احساس کرده شنیده نشده یا مسیر گفتوگو با نیازش هماهنگ نبوده است. مهم این است که به پاسخ او گوش بدهید و فوراً از خودتان دفاع نکنید.
در ادامه، توافق جلسه را دوباره بسازید: «دوست داری از اینجا به بعد روی چه چیزی تمرکز کنیم؟»
این جمله مالکیت گفتوگو را دوباره به مراجع برمیگرداند. عذرخواهی حرفهای یا پذیرفتن اشتباه، جایگاه کوچ را تضعیف نمیکند. برعکس، نشان میدهد کوچ نسبت به اثر رفتار خود آگاه است و برای حفظ کیفیت رابطه مسئولیت میپذیرد. گاهی همین لحظه صادقانه، میتواند اعتماد میان کوچ و مراجع را عمیقتر کند.
پیش از جلسه
هنگام جلسه
پس از جلسه
مقالات پیشنهادی
کوچینگ چه مشکلاتی را حل میکند؟ اگر مدتی است در یک تصمیم گیر کردهاید، هدفی...
محرمانگی در کوچینگ فقط یک قول دوستانه میان کوچ و مراجع نیست. یکی از پایههای...
تفاوت ACC، PCC و MCC فقط در تعداد ساعات آموزش یا سابقه کوچینگ نیست. این...
سوپرویژن کوچینگ (Coaching Supervision) یکی از مهمترین ابزارهای رشد حرفهای کوچهاست؛ بااینحال بسیاری از کوچها...
آزمون ICF یکی از مهمترین مراحل دریافت اعتبار حرفهای از فدراسیون بینالمللی کوچینگ است. آزمونی...
ورود به حرفه کوچینگ فقط با مطالعه چند کتاب یا شرکت در دورههای کوتاهمدت امکانپذیر...
ممکن است برای انجام کارتان مهارت کافی داشته باشید، اما هنگام ارائه آن در یک...
دریافت مدارک معتبر ICF برای یک متقاضی ایرانی، فقط به گذراندن دوره کوچینگ و قبولی...
فرض کنید کسبوکارتان درآمد دارد، مشتری هم دارید و ظاهراً همهچیز در حال حرکت است؛...
در دنیای امروز، سازمانها نه تنها با تغییرات روبهرو هستند، بلکه با سرعتی بیسابقه از...
درخواست مشاوره رایگان
برای اطلاع از شرایط بورسیه و تخفیف ها با مشاورین ما در تماس باشید.
میزان پیشرفت خواندن شما
دانلود رایگان خلاصه کتاب ” کوچینگ چیست؟ ” استاد یاسر متحدین
فیلد های "*" اجباری هستند
با وجود شرایط اقتصادی این روزها، مثل همیشه در کنار شما هستیم.
برای اطلاع از شـرایط حـمـایتی ویـژه، کافیست فرم زیر را تکمیل کنید.
فیلد های "*" اجباری هستند
